AB Yapay Zekâ Yasası 50. madde: sohbet botları için şeffaflık kuralı

VOGENTRA Danışmanlık · Yayın: 2 Ekim 2026 · 5 dk okuma

Kısa cevap: AB Yapay Zekâ Yasası'nın (Tüzük 2024/1689) 50. maddesi 2 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor. Kişilerle doğrudan konuşan yapay zekâ sistemleri (sohbet botları, sesli asistanlar), bu durum bağlamdan açıkça anlaşılmıyorsa, kişiye yapay zekâyla konuştuğunu bildirmek zorundadır. Kural, yüksek riskli sistemlerin aksine ertelenmedi.

Kural tam olarak ne diyor?

• Sohbet botu ve sesli asistan: Kullanıcı, yapay zekâyla etkileşimde olduğunu anlamalıdır; bu açıkça belli değilse sistem bunu söylemelidir.
• Yapay zekâyla üretilen içerik: Sentetik ses, görüntü, video ve metin makinece okunabilir biçimde işaretlenmelidir.
• Derin sahte (deepfake) içerik: Yapay olarak üretildiği ya da değiştirildiği belirtilmelidir.
• Duygu tanıma ve biyometrik sınıflandırma: Kişiler bu sistemlerin çalıştığı konusunda bilgilendirilmelidir.

Ne zamandan beri geçerli?

Tüzük 1 Ağustos 2024'te yürürlüğe girdi; 50. madde 2 Ağustos 2026'dan itibaren uygulanıyor. Avrupa Komisyonu'nun Dijital Omnibus paketi yüksek riskli sistemlere ait kuralları 2 Aralık 2027'ye erteledi; 50. maddedeki şeffaflık yükümlülükleri bu ertelemenin dışında kaldı.

Cezası nedir?

50. maddeye aykırılık için idari para cezası 15 milyon avroya ya da şirketin dünya genelindeki yıllık cirosunun yüzde 3'üne kadar çıkabilir; hangisi yüksekse o uygulanır. Denetimi AB üye devletlerinin piyasa gözetim otoriteleri yapar.

Türk şirketlerini ilgilendiriyor mu?

Tüzük yalnız AB'de kurulu şirketleri değil, ürettiği çıktı AB'de kullanılan yapay zekâ sistemlerinin sağlayıcılarını ve kullanıcılarını da kapsar. AB'deki müşterilere sohbet botu, WhatsApp botu ya da telefon robotuyla hizmet veren Türk şirketleri (ihracatçılar, oteller, havayolu ve turizm şirketleri, e-ticaret siteleri, sağlık turizmi kurumları) bu kuralı dikkate almalıdır. Kendi durumunuz için bir hukuk danışmanına başvurun; bu yazı hukuki görüş değildir.

Türkiye'de ayrıca Kişisel Verileri Koruma Kurumu, 24 Kasım 2025'te "Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi"ni yayımladı. Sohbet botunun müşteriden hangi veriyi istediği KVKK açısından da önemlidir.

Uyum için pratik kontrol

1. İlk mesajBot konuşmanın başında yapay zekâ olduğunu söylüyor mu? Telefon robotu ilk cümlede bunu belirtiyor mu?
2. Sorulduğunda"İnsan mısın?" sorusuna doğru cevap veriyor mu?
3. DilBildirim, müşterinin konuştuğu dilde mi?
4. İnsana devirMüşteri bir insana ulaşabiliyor mu?
5. KayıtBu kontroller yapıldığında kanıtı saklanıyor mu?

Bu kontroller, sohbet botu kontrol listemizin ve yapay zekâ denetiminin parçasıdır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Tüzük (AB) 2024/1689 — EUR-Lex
• The EU AI Act's Transparency Rules: A Practical Guide to Article 50
• CSA Research Note: EU AI Act Article 50
• Anadolu Ajansı: KVKK üretken yapay zekâ rehberi

VOGENTRA DanışmanlıkYapay zekâ denetim danışmanlığı · Ankara. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.